اخبار > سبک زندگی شهید مطهری
 


  چاپ        ارسال به دوست

سبک زندگی شهید مطهری

 

حجت‌الاسلام والمسلمین محمد مطهری به بیان مؤلفه‌های سبک زندگی استاد مطهری و خاطراتی از ایشان پرداخته است.

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمد مطهری، آخرین فرزند استاد شهید مرتضی مطهری، هنگام شهادت پدرش، سیزده ساله و در کلاس دوم راهنمایی بود. پس از دیپلم در سال ۱۳۶۳ درس‌های حوزوی را به طور جدی آغاز کرد و در سال ۱۳۷۳ به کسوت روحانیت در آمد. او علاوه بر تحصیلات حوزوی ، دارای مدرک کارشناسی مهندسی برق از دانشگاه شریف، کارشناسی ارشد فلسفه دانشگاه تهران و دکترای فلسفه دین از دانشگاه تورنتوی کانادا است.

متن کامل این یادداشت که در هر فراز به بیان خاطره‌ای از زندگی استاد مطهری پرداخته است، در ادامه می‌آید.

سبک زندگی شهید مطهری

موضوع بحث در این نوشتار، «سبک زندگی از نظر شهید مطهری» نیست، بلکه «سبک زندگی شهید مطهری» است که در آن خواهم کوشید مصادیقی را عرض کنم. اما پیش از آن ذکر دو نکته مقدماتی لازم است.
نکته اول این است که می‌گویند و درست می‌گویند که جای شهید مطهری پر نشده است. اما ممکن است کسی با یک استدلال ساده بخواهد نشان دهد که چنین ادعایی با توجه به امکانات پژوهشی امروز درست نیست. توضیح اینکه اشکال‌کننده می‌گوید «درست است که استاد در حوزه‌های مختلف از قبیل منطق، فلسفه، تفسیر، اقتصاد، حقوق زن، مسائل اجتماعی، تاریخ اسلام و برخی حوزه‌های دیگر، مطالعات خوبی داشته و بیانات و نوشته‌های ارزشمندی ارائه کرده است و شخصیت بزرگی بوده، ولی در عین حال، امروزه به آسانی می‌توان جای شهید مطهری را پر کرد. چرا؟ عمر تحقیقاتی استاد مطهری چهل سال بوده است. در این مدت، ایشان در مجموع، مثلاً یک سال در «فلسفه اخلاق»، سه سال در «حقوق زن»، هشت سال در «فلسفه اسلامی»، سه سال در «تفسیر» و ... کار کرده است. ما امروزه می‌توانیم جای شهید مطهری را خیلی راحت‌ پر کنیم؛ به این صورت که گروه‌های پژوهشی تشکیل بدهیم که در هر کدام، مثلاً ده نفر کار کنند. قرار نیست جای فرد، توسط فرد پر شود. ما با چندین گروه پژوهشی که هر کدام در یک حوزه کار می‌کنند، به راحتی جای ایشان را پر می‌کنیم؛ ضمن اینکه امروزه گروه‌های پژوهشی، به راحتی به همه منابع دسترسی دارند. چه بسا شهید مطهری، باید مدت‌ها دنبال یک حدیث می‌گشت؛ پس امروزه بازده کار هم بسیار بالاتر رفته است».

این اشکال، ناشی از عدم توجه به چندین نکته است که تنها به یکی از آن‌ها اشاره می‌کنم و آن، این است که پیش‌فرض چنین اشکالی، این است که شهید مطهری، مثلا مانند یک دانشمند برجسته هسته‌ای بوده است که معلوماتی داشته و از میان ما رفته است و ما می‌خواهیم جانشینی برای آن «معلومات» پیدا کنیم. این‌که با تشکیل گروه‌های پژوهشی، جامعه از وجود امثال شهید مطهری، بی‌نیاز نمی‌شود، دلایل مختلفی دارد که در اینجا، تنها به دلیلی که به مسئله سبک زندگی شهید مطهری مربوط می‌شود، اشاره می‌کنم.
نکته دوم، آن است که از جنبه اسلامی، سبک زندگی پیوند عمیقی با نحوه بندگی کردن انسان نسبت به خداوند دارد (در اینجا به بحث‌هایی که غربی‌ها درباره سبک زندگی مطرح کرده‌اند، کاری نداریم). در داستان معروف «بشر حافی» که البته بعدا ملقب به «حافی» شد، وقتی مجلسِ ساز و آواز راه انداخته بود، حضرت امام موسی‌بن‌جعفر(ع) از کنیز وی که به دم در خانه آمده بود، پرسیدند که آیا صاحب این خانه بنده است یا آزاد؟ گفت: البته که آزاد است. حضرت فرمودند: «لو کان عبدا لله لاستحیی من الله؛ اگر بنده خدا بود حتماً از خدا حیا می‌کرد»، یعنی چنین سبک زندگی تنها از کسی که بندگی خدا را فراموش کرده، بر می‌آید.

در روایت معروفی، حضرت فاطمه(س) می‌فرمایند: «من اصعد الی الله تعالی خالص عبادته اهبط الله عزوجل الیه افضل مصلحته؛ کسی که عبادات خالص خود را به سوی خداوند، بالا بفرستد خدای عزوجل هم بهترین مصلحت‌ها را بر او نازل خواهد کرد». پس طبق روایت اول، بندگی خداوند باعث می‌شود انسان به برخی مسیرها در زندگی پا نگذارد و بر اساس روایت دوم، با بندگی کردن، تائیدات و عنایات خداوند شامل زندگی فرد می‌شود.

تعجب از سبک زندگی شهید مطهری، نشانه دوری از آن سبک زندگی است

وقتی از سبک زندگی شهید مطهری بحث می‌کنیم، برخی نکات مربوط به «سبک زندگی کلی» ایشان است؛ یعنی روش‌هایی که در کل زندگی شهید مطهری حاکم بوده است. اما گاهی «سبک زندگی خاص» همانند بررسی سبک ایشان در حوزه‌ای خاص، همانند تعلیم و تربیت، رفتار اجتماعی و برخورد با مخاطب مورد نظر است. از ناحیۀ اول، یعنی سبک زندگی کلی، به نظر می‌رسد که ایشان یک مسئله را خوب برای خود حل کرده بود و در واقع تکلیف خودش را با خودش روشن کرده بود که اگر می‌خواست در زمینه‌ای تصمیم بگیرد، چنین نبود که با خود بگوید که من این کاری را که می‌کنم، ابتدا باید ببینم عکس‌العمل مردم چه خواهد بود؟. آیا با انجام این کار، تصویرم در نظر مردم بالا می‌رود یا پایین؟ و موقعیت اجتماعی من بهتر می‌شود یا بدتر؟. ایشان یک بار با خودش تعیین تکلیف کرده بود که اگر تصمیمی می‌گیرم برای خدا باشد.

اگر بخواهیم سبک زندگی خودمان را با